Gaan Facebook en vrijheid hand in hand? Ogenschijnlijk wel. In landen waar Facebook verboden is, lijkt het hebben van vrije toegang tot Facebook inherent te zijn aan het hebben vrijheid. Vrijheid van communicatie is immers een hoog goed. Maar brengt Facebook ons, in landen waar we niet beperkt worden in de toegang, echt vrijheid? En geeft het ons de voordelen die aan die vrijheid verbonden zijn? Of zorgt Facebook juist voor een tegengestelde beweging waarbij wij Facebook-bezoekers, of addicts zo je wilt, juist leven in een wereld van onzichtbare wetten en regels die zwaar drukken op het schijnbaar ongedwongen karakter van het social network?

In 2009 ontnam de Chinese regering de inwoners van China de toegang tot Facebook. Activisten gebruikten in dat jaar Facebook als onderdeel van hun communicatienetwerk en na het uitbreken van hevige rellen, besloot de regering tot onder anderen deze maatregel. Een heftige inbreuk op de vrijheid. China noemt het overigens zelf geen censuur, maar information security en schaart zichzelf niet onder de landen zoals Iran, Noord-Korea en Cuba waar Facebook bij wet verboden is. Onder information security verstaan ze overigens ook het actief beïnvloeden van wat er op de Chinese sociale netwerken gezegd wordt. Mensen worden betaald om de mening te geven die eigenlijk die van de regering is en bronnen zeggen zelfs dat gevangenen gebruikt worden om dit klusje dagelijks te klaren.

Maar verboden of niet… inwoners ontwijken de blokkades en vinden op andere manieren hun toegang tot Facebook en andere social networks zoals Twitter. Hoeveel Chinezen op Facebook actief zijn, is overigens niet eenduidig op te maken uit de verschillende bronnen. Er gaan getallen de ronde van van 600.000 tot 63 miljoen.

Het blokkeren van de toegang tot Facebook lijkt in China dus onlosmakelijk verbonden met het afnemen van de vrijheid. En dat is niet zo gek, als je bedenkt dat juist Facebook de wereld meer open & connected wil maken.

Vele duizenden kilometers verderop, in Iraaks Koerdistan, wordt Facebook juist gezien als de sprong naar vrijheid. De sociale druk is er hoog en de controle binnen de groep prevaleert boven de vrijheid van het individu. Facebook is er enorm populair. Waarom? Omdat Facebook de vrijheid geeft die men in het dagelijkse leven niet heeft. Op straat spreek je er niet zomaar iemand aan. Op Facebook kan men chatten naar hartenlust. Facebook is voor Koerden dus niet zozeer een platform waar je laat zien wat je aan het doen bent, hoe je kat slaapt of wat je eet. Profielen zijn er leeg en profielfoto’s zijn er afbeeldingen van supersterren. Een ideaalbeeld dus en Facebook vertegenwoordigt een ideaalwereld waarin men ontsnapt aan de dagelijkse sociale druk en contacten kan hebben die men in de offline wereld nooit zou kunnen onderhouden.

Mogen wij omdat we ongelimiteerd kunnen rondsurfen op Facebook van de ultieme vrijheid spreken? Wij kunnen er zien wat we willen, schrijven wat we willen, contact leggen zoveel we willen. Als ik mijn newsfeed bekijk, zie ik berichten die variëren van openlijke liefdesverklaringen en kirrende baby’s tot ongenuanceerde zelfsverheerlijkingen. Van heftige protesten tot scherpe kritieken. Alles kan, alles mag. Vrijheid dus.

Of toch niet? Ook wij zijn onderhavig aan sociale regels waaraan wij moeten voldoen om niet buiten de groep te vallen. En die regels zijn strict. Toen presentatrice Melissa Bachman een foto plaatste van zichzelf met zojuist geschoten leeuw, kwam er een storm aan kritiek. Inmiddels is er een Stop Melissa Bachman-pagina op Facebook opgericht en is er een officiële petitie gestart. Blijkbaar kunnen we toch niet alles op social media laten zien…

Maar we kunnen het ook andersom bekijken. De sociale norm zegt dat we vooral laten zien wat een leuk en positief leven we hebben. Foodpics, dronken foto’s, romantische vakantiefoto’s op een tropisch eiland. Het is vooral niet de bedoeling je ziel bloot te leggen en je vrienden om steun te vragen. Dat blijft toch iets voor in de offline wereld of vindt plaats in privé-berichten.

Ook de behoefte om jezelf te profileren op Facebook ontstaat dus uit sociale druk. Het is deze druk die de regels bepaalt die op Facebook gelden. Volgens dit filmpje, is Facebook zelfs de bron van eenzaamheid. Over schijnbare tegenstellingen gesproken..

Wat moeten we met deze kennis als merk? Hoe kun je als merk je voordeel doen met deze sociale mechanismen op Facebook? Het gegeven dat mensen zich continu op een positieve manier willen en moeten profileren, vormt een kans voor merken. Als je als merk in staat bent Facebookgebruikers de content aan te bieden op basis waarvan zij zich op een positieve manier kunnen profileren, dan heb je een dikke streep voor. Als ik de pagina van Chanel like, dan zegt dat iets over mij wat ik graag aan mijn vrienden wil laten zien. Namelijk dat ik goede smaak heb, misschien wel geld en dat is tot een bepaalde sociale klasse behoor. Als Chanel mij content aanreikt waarvan ik denk dat het een positieve uitstraling heeft op het beeld dat mensen van mij hebben, dan wil ik dat graag delen. Et voila. De zichtbaarheid van Chanel wordt vergroot..

Helaas is het niet voor ieder merk zo gemakkelijk.. Want wat nou als je een bank bent, of nog moeilijker, een uitvaartverzekeraar? Er zijn maar weinig mensen die met een uitvaartverzekeraar geassocieerd willen worden. En al helemaal niet zo openlijk als op Facebook. Dela deed een hele mooie poging om uitvaartverzekeringen sociaal te maken vorige maand. www.jullieverhaal.nl. Hulde voor het mooie idee en ik ben vooral benieuwd of dit soort goede concepten de barriere weg kunnen nemen om zich ook openlijk en op meer continue basis met een uitvaartverzekeraar te associëren.

Hebben wij de ultieme vrijheid omdat wij altijd en overal toegang hebben tot Facebook? Nee. Maar het voelt misschien wel zo, omdat we kunnen schrijven en delen wat we zelf willen. We halen er vreugde uit onszelf online binnen de sociale normen te profileren, omdat de respons daarop over het algemeen positief is. Daarmee worden we bevestigd in wie we zijn en waar we voor staan. Maar onze online identiteiten raken verder af van wie we in de offline wereld zijn. We leven online in een wereld van onzichtbare wetten en regels waarbij het I share therefore I am-pincipe harder telt dan kwantitatief contact. Het lijkt of we de vrijheid hebben om te delen wat we willen, maar wat we delen wordt onbewust bepaald door alle wetten en regels die er gelden. En die zijn minder vrij dan we eigenlijk zouden willen..

Dit artikel is geplaatst op Nederlandsmedianieuws.nl

Deel dit artikel op social media

door Femke Marcar

Femke Marcar

Femke is Marketing & Social Media Manager bij MassMovement

@femkemarcar